استان آذربايجان شرقي با مساحتي برابر 45481 كيلومتر مربع حدود 2.8 درصد مساحت كل كشور را داراست و از لحاظ وسعت در بين استانهاي كشور در رتبه دهم قرار دارد. بر اساس آخرين تقسيمات كشوري اين استان داراي 19 شهرستان ، 41 بخش ، 139 دهستان و53 شهر است، كه در بين استانهاي كشور از لحاظ تعداد شهرستان در رتبه دوم و از لحاظ تعداد بخش، دهستان و شهر در رتبه چهارم قرار دارد. آذربايجان شرقي در شمال غربي ايران بين مدارات 36'/45" و 39'/26" عرض شمالي و نصف النهارات 45'/5" و 48'/22" طول شرقي قرار دارد.

آذربايجان شرقي در شمال در طول 200 كيلومتر با جمهوري آذربايجان و35 كيلومتر با جمهوري ارمنستان هم مرز مي باشد كه توسط رود مرزي ارس از آنها جدا مي شود .در حال حاضر روابط همجواري با جمهوري آذربايجان از محورهاي جلفا و خداآفرين وبا ارمنستان از طريق اوزال انجام مي گيرد، كه در اين ميان محور جلفا از اهميت استراتژيك خاصي بر خوردار است.

آذربايجان شرقي در غرب و جنوب غربي خود در طول 420 كيلومتر با آذربايجان غربي هم مرز مي باشد . وحدت قومي وفرهنگي وجغرافيايي وپيوستگي هاي اقتصادي سبب شده است كه اين استان بيشترين سهم را در همجواري داشته باشد .اين روابط از طريق 5 محور مرند- بازرگان ، مرند- خوي، شبستر- سلماس، بناب- مياندوآب و محور درياچه اروميه انجام مي گيرد .استان زنجان نيز در طول 145 كيلومتر جنوب اين استان را مي پوشاند.

با وجود وحدت قومي وفرهنگي وجغرافيايي بين دو استان ، وجود تهران در آنسوي محور تبريز- زنجان ، كه جاذب هر گونه حركت اقتصادي - اجتماعي در اين محور مي باشد، باعث شده است كه روابط همجواري در طول اين حدود رونق خوبي نداشته باشد. در حال حاضر دره رودخانه زنجان چاي و محور ميانه - زنجان تنها محور ارتباطي دواستان به شمار مي رود. استان اردبيل با داشتن 400 كيلو متر مرز مشترك با شهرستانهاي شرقي استان آذربايجان شرقي همسايه شرقي اين استان محسوب مي شود.

پيوستگيهاي قومي و فرهنگي واداري در استان سبب شده است كه روابط همجواري درطول اين حدود نيز از رونق خوبي برخوردار باشد .اين روابط از طريق محورهاي سراب - اردبيل ، اهر - مشكين شهر و محور مرزي حاشيه ارس انجـــــــــــام مي پذيرد . سيماي طبيعي آذربايجان شرقي ، شكل يافته هفت واحد كوهستاني و دره ها و جلگه هاي ميان آنها مي باشد. شــــمالي ترين و بزرگترين اين واحدها رشته كوه قراداغ يا ارسباران مي باشد ، كه از ديوان داغ در منتهي ا ليه غربي استان شروع وپس از عبور از شهرستانهاي مرند ، اهر، كليبروحدودشمالي شهرستانهاي شبستر و تبريز به دره رودخانه دره رود ختم مي شود . دومين عارضه توپوگرافيك رشته كوه قوشا داغ مي باشد كه از شاخه جنوبي قراداغ منشعب شده و به سمت شرق كشيده مي شود و در منتهي اليه شرقي خود به توده عظيم و آتشفشاني سبلان ختم مي شود.

اين رشته كوه با 3150 متر ارتفاع شهرستان اهررا از شهرستانهاي هريس وسراب جدا مي سازد. سبلان با4811 متر ارتفاع بلندترين نقطه استان محسوب مي شود و خط الراس آن مرز مشترك استانهاي اردبيل وآذربايجان شرقي را تشكيل مي دهد. رشته كوه ميشو و مرو چهارمين واحد كوهستاني را در غرب ومراكز استان بوجود مي آورد . اين رشته كوه در شمال در ياچه اروميه توسط ار تفاعات عون بن علي و شبلي تا شمال شرقي شهر تبريز كشيده ميشود و قله 3155 متري آن شهرستانهاي مرند و شبستررا از هم جدا ميسازد.

پنجمين واحد توپوگرافيك استان رشته كوه بزقوش مي باشد .اين رشته كوه به همراه مجتمع آتشفشاني سهند سومين رديف رشته كوههاي شرقي استان را پس از قراداغ ، قوشا داغ و ميشو بوجود مي آورد كه خط الراس 3303 متري آن بين شهرستانهاي سراب و ميانه به شمار مي رود . سهند با 3707 متر ارتفاع ششمين واحد كوهستاني ، توده عظيم آتشفشاني ديگري است كه قلل زيباي آن منظر جنوبي شهر تبريز را بوجود مي آورد.كوههاي اربط يا تخت سليمان هفتمين وجنوبي ترين عارضه توپوگرافيك استان مي باشد كه از دامنه هاي جنوبي سهند شروع شده وبه سمت جنوب كشيده است. تنوع شرايط اقليمي وآب و هوا در مناطق مختلف اين استان مشخصه بارز وضعيت طبيعي آن است.

استان از لحاظ اقليمي تحت تاثير آب و هواي مديترانه اي قراردارد به طوري كه قسمت عمده اي از آن را اقليم نيمه خشك وسرد، مناطقي از آن را اقليم نيمه مرطوب سرد وقسمت ديگررا اقليم نيمه خشك ومعتدل قرار گرفته است.

منبع: استانداری آذربایجان شرقی